کاروانسراهای ساسانی- اسلامی جنوب ایران(مطالعه موردی کاروانسرای محمدآباد کهگیلویه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه باستان شناسی، دانشکده مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

10.30484/jii.2021.2831.1044

چکیده

ساخت کاروانسرا و چاپارخانه یکی از مهمترین اقدامات ایرانیان در دوره تاریخی و اسلامی، برای آسایش مسافرین در مسیر راههای ارتباطی بوده است. در منطقه جنوبغربی ایران تعدادی کاروانسرا با پلان ساده( کاروانسرای دروازه گچ رامهرمز، کاروانسرای دژمهتابی کاروانسرای محمدآباد کهگیلویه، کاروانسراهای خان‌عوض گچساران و تعداد زیادی کاروانسرا در جنوب فارس در منطقه‌ی لار) دیده می‌شود که مطالعه دقیق باستان‌شناختی آنها سبب شناخت ما از سیر تحول این فرم معماری در دوره تاریخی و اسلامی خواهد شد. سوالی که در این پژوهش با آن روبرو هستیم این است که: مهمترین ویژگی کاروانسراهای ساده جنوب‌غربی ایران چیست و گاهنگاری و تداوم شکل‌گیری آنها چگونه است؟ روش این پژوهش توصیفی – تطبیقی و تاریخی- تحلیلی است و ضمن بررسی منابع تاریخی در خصوص راههای ارتباطی منطقه در دوره اسلامی و شواهد باستان‌شناختی کاروانسرای محمدآباد، به بررسی تطبیقی آن با کاروانسراهای همگون دیگر منطقه کهگیلویه، خوزستان، فارس و بنای مشابه دیگری در قصرالحیر غربی سوریه پرداخته شده است. کاروانسرای محمدآباد بر اساس منابع تاریخی همچون ایستگاههای ذکر شده مسیر تاریخی ارجان- اصفهان توسط مقدسی، مقایسه تطبیقی معماری آن با کاروانسراهای همگون و همچنین یافته‌های سفالی سطح آن به دوران ساسانی تا سلجوقی نسبت داده می‌شود. شیوه تاق‌زنی و پیمون‌های تقریبا یکسان بکار رفته در بسیاری از این کاروانسراها، از ویژگی‌های آشکار کاروانسرای محمدآباد و کاروانسراهای همگون دیگر محسوب می شود. ترکیب فضایی این کاروانسراها نشان می‌دهد که فضای طویل طولی تالار مانند آن به عنوان اصطبل و محلی برای چهارپایان و معدودی اتاق در دو سوی ورودی آن، محل استراحت مسافران بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Sassanid-Islamic Caravanserais of Southwest Iran: A Case Study (Mohammad Abad Caravanserai in Kohgiluyeh Region)

نویسندگان [English]

  • hossein sepidnameh
  • ahmad salehi kakhki
Department of Archaeology, Conservation Faculty, Art University, Isfahan, Iran
چکیده [English]

The construction of caravanserais has been one of the most important measures taken for passenger comfort on communication routes Whose construction has continued in the historical and Islamic period in Iran. In the southwest of Iran (eastern parts of Khuzestan and Kohgiluyeh), a number of caravanserais with a simple plan (Darvaze-Gach Caravanserai in Ramhormoz, Dezh-Mahtabi Caravanserai, and Mohammad Abad Caravanserai in Kohgiluyeh) are observed whose detailed archaeological study will make us aware of the evolution of this architectural form in the historical and Islamic period.. Therefore, the question we deal with in this study is: What is the most important feature of simple caravanserais in the southwest of Iran and what is their dating The method of this research is descriptive-comparative. In addition to investigating the historical sources of the ways of communication in the region during the Islamic period and the archaeological evidence of Mohammad Abad Caravanserai, we conduct a comparative study of other similar caravanserais in Kohgiluyeh and Khuzestan regions. Based on historical sources such as the stations on the historic route of Arjan-Isfahan, as mentioned by Moghadasi, comparison of its architecture with similar caravanserais, and the clay findings on its surface, Mohammad Abad Caravanserai is attributed to the Sassanid to Seljuqid epochs. Crescent arcs and similar pillars are considered as obvious features of Mohammad Abad Caravanserai and other similar caravanserais. The special feature of these caravanserais is that their structure lacks any towers on the corners. The spatial composition of these caravanserais indicates that their long, ...

کلیدواژه‌ها [English]

  • Caravanserai
  • architecture
  • Archaeology
  • Kohgiluyeh
  • Southwest of Iran