بازتاب تفکرات شیعی سلاطین صفوی با استناد به نامه های آنان به سلاطین عثمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار و عضوهیأت علمی دانشگاه پیام نور ایران (نویسنده مسئول)

2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور ایران

3 دانشجوی کارشناس ارشد دانشگاه پیام نور ایران

10.30484/jii.2021.2945.1054

چکیده

حکومت صفویه در شرایطی شکل گرفت که در غرب ایران، حکومت مقتدر پادشاهی عثمانی وجود داشت و اختلافات مذهبی یکی از مسائلی بود که در کنار ملاحظات سیاسی و جغرافیایی به تشدید روابط غیردوستانه حکومت صفویه با همسایه غربی منجر می‌شد. در چنین شرایطی صفویان تلاش می‌کردند که با بهره‌گیری از ابزارهای مختلف سیاسی، مذهبی و دیپلماتیک، در کنار اقدامات نظامی، نفوذ و اقتدار خود را تثبیت و بر دشمنانشان تحمیل کنند.

هدف این پژوهش، بررسی دیدگاه‌های شیعی پادشاهان صفویه در مراسلات ایشان با عثمانی‌هاست که نشان‌دهنده اهمیت نقش مذهب در سیاست های حکومت صفویه نسبت به حکومت عثمانی می باشد. روش پژوهش، تاریخی _ تحلیلی، با استفاده از اسناد تاریخی، نسخ خطی، امکانات کتابخانه‌ای و نرم‌افزارهای الکترونیکی است. نویسندگان بسیاری در مورد دوره صفویه، قلم‌فرسایی کرده‌اند و آثار بسیاری موجود است، اما پرسش اصلی و تمایز در این پژوهش، بررسی چگونگی بهره‌گیری پادشاهان صفویه از مذهب تشیع، در نامه نگاری های آنان برای تثبیت اقتدارشان در برابر سلاطین عثمانی است. در نتیجه این پژوهش باید گفت که، بنظرمی‌رسد صفویان از این نامه ها، برای تخریب روحیه دشمن و نشان دادن جایگاه مهم مذهب و تفوق اعتقادات مذهبی شیعه نسبت به عثمانی‌ها بهره می بردند. همچنین از خلال بررسی ها واضح است که نامه های در زمان نزاع و اختلافات، سرشار از مضامین دینی و مذهبی است، درحالی که این مضامین، در نامه های دوران صلح دیده نمی شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Reflection of the Shiite thoughts of the Safavid sultans by quoting their letters to the Ottoman sultans

نویسندگان [English]

  • Seyedeh Soosan Fakhraie 1
  • Mohammadreza Salmani abiat 2
  • zahra ghafeli 3
1 Assistant Professor of Islamic History at Payame Noor University
2 M.A. student of Payame Noor University of Iran
3 M.A.student of Payame Noor University of Iran
چکیده [English]

The Safavid state was founded in the context of the Ottoman Empire in the West, and religious differences were one of the issues that, along with political and geographical considerations, led to the intensification of the Safavid regime's unfriendly relations with its western neighbor. In such circumstances, the Safavids did their best to impose their authority on their enemies by utilizing diplomatic means along with military actions. The aim of the current study is to evaluate the religious aspects of the writings of the Safavid era, which shows the importance of the role of religion in the policies of the Safavid government compared to the Ottoman government. As a result of this research, it should be said that the Safavids used these letters to destroy the enemy's spirit and to show the important position of religion and religious beliefs to their enemy. It is also clear from the studies that the letters were full of conflicts. It has religious themes. This is not the case with peacetime letters.One of the prominent manifestations that can be seen in the letters of this period is the attempt to present religious beliefs and beliefs in terms of the connection that this political power and religious beliefs emerged in this period and in fact religion and politics were mixed in the structure of Safavid government. On the other hand, this religious-political model had no precedent in the Iranian political context.Inevitably, the Safavids used all available models to defend their political and religious existence. Iran and the Ottoman Empire were current and the application and emphasis on religious criteria became more important because we find that almost all elements of the Iranian correspondence had different religious beliefs from the Safavids. They also proclaimed and defended it.The religious distinction between the two governments of Iran and the Ottoman Empire further complicated the conditions of neighborly relations in various fields. The first day shaped relations between governments. Organizations and diplomatic efforts were another way of realizing relations and interactions.The text of the exchanged letters of the century shows that the usual political custom was observed in it. Friendly correspondence with its own literature was used to appease the other party, and hostile letters with harsh literature were used to disarm and impose their intellectual foundations and religious beliefs. One of the important features of most letters Safavid insistence is on proving the legitimacy and propagating religious beliefs.Letters are generally divided into two letters: peacetime letters and wartime letters. They themselves wrote for peaceful purposes. The main feature of these letters is to submit to the patterns of diplomatic communication of the time. What is more mentioned in this article is the use of countless titles and titles for the sultan or ruler for whom the letter is intended. Examples of this can be found in the letters of Shah Ismail and Shah Sultan Hussein to Sultan Bayezid Thani and Sultan Salim.In the letters of the time of hostility and war, which has occupied a major part of the first period of Safavid rule. At the same time, it is confronting the extravagance of the Ottomans in the west and the Uzbeks in the east.
These examples are well achievable in their causal approach. Their general style is very similar to each other, and a few more differences are arranged for threatening and destructive purposes. Letters:
It seems that the purpose of this correspondence is a kind of rivalry and virtual controversy in the field of dialogue and writing. History was different in the context of the letters
In general, the correspondence of this period can be considered as a suitable document in the study of the approaches of the Safavid and Ottoman governments in international relations and foreign relations, in which many components such as religion and race have had a great impact. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Safavid Emperors
  • Ottoman Sultans
  • Iran
  • Shiite
  • letters
احمدپاشا، فریدون(فریدون­بیگ)، (1264ه.ق)، منشآت السلاطین، استانبول.
اسپناقچی، محمد عارف بن محمد شریف،‌ (1379)،  انقلاب الإسلام بین الخواص و العوام، قم، نشر دلیل.
اسکندربیگ، (ترکمان منشی)، (1317ه.ق)، تاریخ عالم­آرای عباسی، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران، کتابفروشی اسلامیه.
افندی(منجم باشی)، احمد، بی­تا، صحائف الاخبار، بی­جا.
اوزون چارشی لی، اسماعیل حقی، (1369)، تاریخ عثمانی، تهران، کیهان، چاپ اول.
 ایوااوغلی، ابوالقاسم حیدر، (بی تا)، مجمع الانشاء(مراسلات اولوالالباب)، نسخة خطی شماره 1071 تهران،  کتابخانه ملی.
بیاض نامه شاه عباس صفوی، بی تا، نسخة خطـی، شـماره 16148، تهران، کتابخانه ملی.
پناهی سمنانی، احمد، (1382)، شاه عباس کبیر، تهران، نشر ترفند، چ 1.
پور ایران، عباس، روابط ایران و عثمانی در دوران صفویه ، مشهد، نشر دستور.
پور گشتیال، هامر، (1367 )،  تاریخ امپراطوری عثمانی، ترجمه : میزرا زکی علی آبادی، تهران، زرین.
ثابتیان، ذبیح الله، (1343)، اسناد و نامه‌های تاریخی اجتماعی دوره صفویه، تهران، نشر ابن سینا.
تفرشی، حسین، منشآت تفرشی؛ مجموعه نامه هایی از دیـوانی و اخـوانی هـای دوران صفویه (تصحیح بهرام تهران­نژاد)، کتابخانه مجلس شورای اسلامی؛ نسخه شماره : 85694.
م. مزاوی، میشل، (1363)، پیدایش دولت صفوی، مترجم یعقوب آژند، تهران، انتشارات گستره.
منجم یزدی؛ محمد جلال الدین، ( 1366 )، روزنامه ملاجلال یا تاریخ عباسیه، کوشـش سـیف اﷲ وحیدنیا.
میراحمدی، مریم، (1363)، دین و دولت در عصر صفوی، تهران، انتشارات امیر کبیر.
نوائی، عبدالحسین، اسناد و مکاتبات تاریخی ایران از تیمور تا شاه اسماعیل، تهران، نشر بنیاد فرهنگ.
نوائی، عبدالحسین، اسناد و مکاتبات سیاسی ایران، از سال 1105 تا 1135 ق همراه با یادداشتهای تفصیلی، تهران، نشر بنیاد فرهنگ ایران.
نوائی، عبدالحسین، ( 1368)، شاه اسماعیل، اسناد و مکاتبات تاریخی، تهران، نشر بنیاد فرهنگ ایران.
نوائی، عبدالحسین، (1350 )، شاه طهماسب، اسناد و مکاتبات تاریخی، تهران، نشر بنیاد فرهنگ ایران.
مقالات:
سرافرازی، عباس، سیاست مذهبی شاه اسماعیل اول و تاثیر آن در مناسبات فکری ایران و عثمانی، پژوهشنامه تاریخ، سال نهم، شماره 36.
قریشی، سیدحسین و مرضیه برزین، زمستان 1394، مناسبات صفویه با عثمانی در زمان شاه طهماسب اول، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، سال 17، شماره 65، صص 79-105.
متولی، عبدالله،( 1391 )، بازتاب رویکرد های مذهبی در مراسلات صفوی، فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام، سال چهاره شماره 12.